Pólvora, montes e tradición: o reto de celebrar sen arriscar
Chega o verán á Costa da Morte e a toda Galicia, e con el, esperta a inconfundible banda sonora das nosas festas patronais. Dende a alborada ata a saída do santo, o estoupido da bomba de palenque anuncia que a aldea está de celebración. É un son que levamos cravado no noso ADN cultural, un aviso que cruza os vales e as rías para dicirnos que hoxe non se traballa, que hoxe toca xuntarse.
Porén, persoalmente teño que confesar que nunca fun un gran devoto destas bombas. Respecto profundamente a tradición e a ilusión de quen as encarga, pero, a título persoal, cústame atoparlle o encanto a un estrondo cego que fai tremer as ventás ás doce do mediodía sen ofrecer nada á vista. Pasa todo o contrario cando cae a noite: son o primeiro en marabillarme coa maxia visual dos fogos de artificio. Ver o ceo tinguido de cores sobre Cee, a ría de Corcubión ou calquera vila da nosa costa paréceme un espectáculo dunha poesía innegable.
Pero máis alá de cuestións de gusto estético ou auditivo, hai unha realidade obxectiva que nos golpea cada estío: a estreita e perigosa liña que separa a celebración da traxedia. As bombas de palenque son, por desgraza, protagonistas recorrentes en dúas desgrazas demasiado cotiás na nosa terra: os accidentes graves por manipulación e os incendios forestais. Unha faísca levada por un refacho de vento do nordés nun día de seca abonda para que a festa remate co noso monte ardendo.
Non se trata, nin moito menos, de criminalizar aos profesionais da pirotecnia. Ao contrario. As empresas pirotécnicas galegas están cheas de artesáns e traballadores rigorosos que coñecen a pólvora mellor ca ninguén e que cumpren estritamente coa normativa. Eles simplemente responden á demanda das nosas comisións de festas. O problema non é quen fabrica a bomba, senón onde, cando e como decidimos lanzala.
Se queremos protexer a nosa paisaxe, aos nosos veciños e tamén ao propio sector pirotécnico (que é o primeiro prexudicado cando ocorre unha desgraza), necesitamos aplicar esa ferramenta tan nosa que é o sentidiño.
Como podemos manter a tradición garantindo a seguridade?
En primeiro lugar, apostando por unha delimitación estrita e innegociable das zonas de lanzamento. Na Costa da Morte, onde o monte abraza directamente as nosas casas e capelas, non podemos lanzar artefactos a escasos metros da masa forestal. Débense habilitar "zonas cero" despexadas, asfaltadas ou de terra batida, lonxe do eucalipto e do piñeiro.
En segundo lugar, necesitamos unha aplicación rigorosa do sentido común meteorolóxico. As comisións de festas deben ter o respaldo social e legal para cancelar os lanzamentos se o Índice de Risco de Incendio Forestal (IRDI) é alto ou extremo. A festa non é menos festa por non facer ruído un día de moito vento.
A maiores, e aquí radica un dos puntos máis importantes para a prevención, debemos rachar coa idea de que a seguridade é un estorbo. Nos días de risco, ou cando a celebración inclúa tiradas importantes de tracas, unha medida de seguridade fundamental sería contar sempre coa presenza preventiva de persoal de emerxencias no lugar. As comisións de festas, en estreita colaboración cos concellos, poderían e deberían xestionar a presenza in situ de medios de extinción. Falo de ter a pé de campo un camión de bombeiros ou, na súa falta, vehículos tipo pick-up dotados de depósitos de auga e mangueiras. Neste eido, as agrupacións de voluntarios de Protección Civil xogan un papel indispensable e impagable, achegando medios, coñecemento do terreo e unha capacidade de resposta inmediata nos primeiros e vitais minutos dun conato. Unha faísca apágase cun caldeiro se estás alí; se tes que esperar a que chegue a motobomba, quizais xa sexa demasiado tarde.
Por último, debemos abrir o debate a nivel municipal para buscar alternativas. A tecnoloxía e a innovación na pirotecnia ofrecen a día de hoxe opcións de menor carga térmica e risco de deflagración incontrolada. Ademais, esixir que só persoal formado e acreditado manipule estes artefactos, desterrando a figura do "veciño valente" que fai de fogueteiro, é vital para evitar amputacións e traxedias persoais.
A Costa da Morte e Galicia enteira merecen seguir de festa, celebrando a vida e honrando as súas raíces. Pero debemos lembrar que o mellor peche para unha verbena é a música da orquestra de fondo e o reencontro cos nosos, nunca ten que ser o son aterrador da serea dos bombeiros forestais nin o fume escurecendo o noso horizonte.
- Juan Manuel Trillo Caamaño. Nado en Raso e orgulloso rapaz de aldea, son un absoluto namorado e férreo defensor da Costa da Morte; técnico en emerxencias, instrutor de SVB e voluntario de Protección Civil en Cee, combinando a miña vocación de coidar da nosa xente co orgullo de 'vender' o marabillosa que é a miña terra.
Máis artigos de Juanma Trillo
- A sorte non pode ser un recurso sanitario: A Costa da Morte precisa unha medicalizada xa
- O minifundismo político da Costa da Morte
- Nin os datos son reais nin a “medicalizada” é a única solución
- Réquiem polo MACCMO
- A Lúa queda máis preto que Cee: A odisea galáctica das infraestruturas na Costa da Morte
- A ambulancia medicalizada na Costa da Morte: un debate incompleto e a responsabilidade de todos.