O cabo Fisterra garda memorias tráxicas: cara a 1400, o corsario inglés Harry Paye («Arripaye») saqueou a vila e tirou unha cruz sagrada. Seiscentos vinte anos despois, aquel dolor histórico transformouse noutra comedia de reconciliación. Cada primeiro fin de semana de agosto, ingleses e galegos celebran xuntos o «Encontro Pirata» e a «Festa do Longueirón». Entre retranca, enxeño satírico e historias locais, os antigos rivais comparten hoxe pacificamente longueiróns e viño ribeiro. Unha proba de fraternidade sobre o pasado.

Como o pirata máis temido de Inglaterra reconciliou o fin do mundo

I. A traxedia atlántica: Cando a guerra azoute o cabo

Hai lugares neste mundo onde a xeografía se converte en destino. O cabo Fisterra na Costa da Morte galega —o antigo Finis Terrae, o fin do mundo— é un deles. Quen contemple dende aquí a escuma batida do Atlántico comprende rapidamente por que a navegación da Baixa Idade Media miraba este tramo de costa con pavor e reverencia. Cara ao ano 1400, o océano non era unicamente unha forza da natureza, senón tamén un sangrento escenario bélico. Á sombra da Guerra dos Cen Anos, florecía o corsarismo amparado polas coroas.

Un dos corsarios máis eficaces e implacables daquela época foi Harry Paye. Venerado na súa patria inglesa de Poole, no condado de Dorset, como heroe naval patriótico e fiel seguidor da Casa de Lancaster, o seu nome resoaba nas costas ibéricas como unha sentenza de morte. As crónicas hispanas da época gravárono na memoria baixo o temible nome de „Arripaye“. Provisto de patente de corso do rei Henrique IV, Paye converteu o espazo atlántico no seu coto privado de caza.

Nos anos 1398 e 1404/1405, as escuadras de Paye puxeron rumbo repetidamente cara a Fisterra. O seu obxectivo non era de ningún xeito unicamente militar. A igrexa de Santa María das Areas —a venerada estación final na peregrinación xacobea antes do necesario xiro e retorno— foi saqueada. Paye incendiou parte da vila, exixiu rescates e tirou do santuario unha cruz procesional de incalculable valor material e relixioso. Un sacrilexio que quedou gravado a fogo na alma colectiva dos fisterráns.

Con todo, a Idade Media non esquecía. A Coroa de Castela respondeu con severidade implacable: a finais do verán de 1405, unha expedición de castigo hispano-francesa, baixo o mando de don Pero Niño, navegou directamente cara á costa meridional de Inglaterra. Na batalla de Poole, os atacantes incendiaron os almacéns do porto; o propio irmán de Paye pereceu no combate urbano. A crónica El Victorial (1436) deixou constancia do que daquela imperaba: ollo por ollo, incendio por incendio.

II. A transformación: Cando os inimigos se sentan a beber cervexa

Ao avanzar a historia universal algo máis de seis séculos, o conflito atlántico perde a súa hrisca bélica e dá paso a ese humor sutil que en Galiza chamamos Retranca: unha combinación de complicidade, escepticismo e agudeza sorneira.

En maio de 2008 ocorreu o imprevisto: unha delegación de cinco membros dos Poole Pirates, encabezada polo reverendo Bob Mason, viaxou a Galiza. Na súa bagaxe, os ingleses non traían armas, senón unha cruz de madeira marabillosamente labrada como acto simbólico de desagravio (Desagravio).

O símbolo de reconciliación: Na madeira da cruz de substitución áchase incrustado un fragmento metálico da campá do San Bartolomé, un galeón da Armada Española afundido en 1597 fronte á costa inglesa. Unha viga de carballo inglés unida a un vestixio bélico español, exposta hoxe pacificamente no Castelo de San Carlos.

Durante a visita institucional de volta en 2009, o alcalde de Poole resumiuno de xeito tajante:

«Nunca máis seremos inimigos, agora somos bos amigos.»

Dende 2014, Fisterra celebra cada primeiro sábado de agosto o Encontro Pirata. Vinculado habilmente á Festa do Longueirón —celebración gastronómica en homenaxe ao molusco local—, a praia da Ribeira transfórmase nun escenario que tería marabillado aos satíricos. Pois aquí a historia non se venera con solemnidade museística, senón que se parodia con auténtico gozo.

Ler o artigo completo en steffenpfeiffer.es