Venres. 28.01.2022
El tiempo
10:07
24/04/12

As terras fisterráns na época de Fernando Blanco: do Antigo Réxime ós tempos contemporáneos (II): a situación xeral da vila de Cee  (1796-1809)

As terras fisterráns na época de Fernando Blanco: do Antigo Réxime ós tempos contemporáneos (II): a situación xeral da vila de Cee  (1796-1809)

Os trece anos que pasou Fernando Blanco na súa vila natal están marcados polas dificultades derivadas do propio momento histórico que lle tocou vivir, agravadas  aínda máis pola propia casuística familiar que fixo que quedara orfo de seu pai, D. Juan Blanco de Lema, de profesión sangrador aínda que tamén ocupou en ocasións o cargo de procurador xeral da vila,  cando aínda non cumprira o seu primeiro ano de vida.

A vila de Cee, na derradeira década do século XVIII, non é allea a difícil coiuntura do momento e así experimentará cambios drásticos nas súas relacións sociais e económicas, agravándose estes coa invasión francesa da década seguinte.

A situación de partida podemos coñecela a través da Visita Pastoral de 1791 na que o Arcipreste de Nemancos, Juan de Beiga y Andrade,  nos deixa datos suficientes para comprobar que non corren bós tempos. A crise económica, empeorada pola conflictividade bélica da coroa española, afecta a tódolos aspectos da vida cotiá, incluíndo tamén todo o relacionado coa igrexa. Se a esto lle engadimos que as ideas da Ilustración se decantan pola ciencia antes que pola fe, non é de estranar o panorama nada alentador que nos describe o visitador. Contaba a vila con 251 veciños e 757 almas de confesión e comunión (falta a poboación infantil ata os sete anos). Había catro clérigos, sendo D. Francisco Xavier Domínguez Medinilla o rector da parroquia correspondéndolle os dereitos de estola e oblata establecidos en 15 quartos por veciño en Cee e medio ferrado de millo nas aldeas, xa que o resto dos froitos a percibir, básicamente o décimo, ía directamente para o Arcediago de Trastamara. As contabilidades dos bens da igrexa (fábrica) e da principal confraría (Ánimas) levaban varios anos sin ser realizadas, a pesar da importancia que tiñan no funcionamento da vila e na cohesión dos propios veciños. Para comprender mellor a súa importancia diremos que a fábrica da igrexa da Xunqueira tiña de renta anual máis de 116 ferrados de trigo ademáis de ingresos en cartos procedentes de censos, foros e sepulturas. O alcance do ano 1787 achegábase ós 7.400 reais. Pola súa parte, a Confraría de Ánimas tiña unha renta anual aínda superior con 144 ferrados de trigo, 23.5 de centeo, 12.5 de millo, preto de 300 reais en metálico, así como as cotas dos cofrades por entradas e caridades. Con todo, o seu gasto anual para sufragar os enterros e misas era moi elevado tamén e así o alcance líquido da mesma, no ano 1784, non chegaba ós 1.600 reais. Das outras confrarías cóntase que o gremio do mar sostiña as do Rosario, San Antonio, Santa Lucía e o Divino Spiritu Santo aportando un milleiro de sardiña ó ano para cada unha pero que facía nove anos que deixaran de facelo co conseguinte esmorecemento das mesmas. Polo mesmo camiño vai a confraría de San Roque, que se mantén das esmolas con bastantes dificultades e cun alcance líquido de preto de 650 reais nas últimas contas tomadas no ano 1782.

Se xa é salientable o feito de que se leven anos sen realizar as contas ou que as confrarías estén a desaparecer, non o é menos o estado no que se atopan algúns edificios relixiosos da vila, incluíndo á propia parroquial:

  • >Allo su merced al lado del Evangelio de la Yglesia una Capilla con titulo y advocacion de San Juan Baptista, y tanvien el de la Trinidad, con cierto numero de misas de fundacion, que el Cura Vicario asienta estaren cumplidas, y manda se cubra la piedra de ara de su altar, por no estarlo, y lo mismo se execute con las mas de los mas altares que padecen el mismo defecto, lo que encarga a dicho Cura Vicario. Por quanto en la ultima y anterior visita se mando demolar y arrasar un formal de paredes de una ermita que se alla en terminos de esta villa, y se dice que de antiguo fue avida de parroquia (San Paio de Refoxos), que en el cuio se hiciese un cerco con cruz en medio, que denotase aver sido lugar sagrado, y mas alli prevenido sin aver tenido el menor efecto, manda su merced que dicho Cura Vicario cumpla y haga cumplir sobre este particular con lo mandado en dicha visita, y lo mismo execute en orden a la Capilla advocacion de la Santa Cruz en que se padecio la misma omision y negligencia, sin dar motivo ni ocasión a una seria providencia, a que sus antecesores por ello se hicieron acreedores.
    Reconocio en la Yglesia que su techo y faiado se alla mui deteriorado, faltoso de texa y considerable partida de tablas y pontones del faiado, sobre el que se halla el texado, pudridas, de mui poco servicio, con evidente peligro de su ruina, por lo que previene y manda su merced que con la maior puntualidad se cuide de su remedio en toda la parte en que se reconozca el motivado peligro y ruina, lo mismo que se entienda con el techo de la sacristia, y todos los mas que componen el cuerpo de la Yglesia y su Capilla Maior. Tambien reconocio que el presviterio del Altar Maior de dicha Yglesia se halla de una excesiva altura, sostenido de cinco escaleras mui presipitadas, y que su pavimento es de mui reducida estençion, por que no pueden acomodarse sin peligro los sacerdotes que asisten a oficiar las misas que se celebran con dalmaticas sin algun riesgo, y que por la mencionada altura, quando suben las mugeres al comulgatorio para recivir su Divina Magestad, causa vastante indecencia, y aun pueden ocurrir, por lo mismo, alguna ruina espiritual, y providenciando en ello del posible medio previene y manda su merced que el Cura Vicario, acompañado de la Justicia y algunos vecinos de los mas avonados, llamen un maestro facultativo para que reconocido todo ello se de arvitrio, y disponga la revaxa de dichas escaleras y amplitud del presviterio en la forma que se alle y parezca mas conveniente y de menos coste, todo ello con quenta y razon de lo que se execute, y a quenta de los caudales de la Fabrica y mas Cofradias. Manda, asimismo, se allanen las çepulturas, redifiquen y reenplasen las ronpidas, se de blanco a la Yglesia por adentro y por afuera se le de cal y cinte su canteria.

Como dato curioso desta Visita tamén podemos sinalar que en 1789 a fábrica da igrexa aforou unha casa próxima á parroquial ó tío de Fernando, D. Bartolomé Blanco. Era unha casa grande na que antigamente habitaran os arcediagos e posteriormente os párrocos da vila. Na reconstrucción da mesma o propio Bartolomé investira preto de 400 reais no ano 1784 cando fora maiorodomo da fábrica parroquial. Desde 1790 pagará de arrendamento anual pola desfrute da mesma 272,12 reais, o que da unha idea da categoría da casa (no século XVII a renta era de 27 reais ó ano e no XVIII, antes da reforma, de 50 reais).
Tamén se contemplan na Visita unha serie de mandatos destinados a solemnizar o culto e tamén sobre o comportamento que deben ter os curas, tanto na súa vida cotiá como nas propias celebracións relixiosas. Así, a lámpara do Santísimo Sacramento debe estar encendida día e noite, nas ceremonias relixiosas oficiarase alomenos con dúas velas que costearán a fábrica e no seu defecto as confrarías e que os clérigos da vila no entren en tavernas a comer, bever, ni xugar en ellas, y en la Yglesia sin alzaquello, sotana, o rropa talar, asistir ni oficiar funciones sin lo referido, sobrepelliz y bonete

O asunto do estado da igrexa seguiu dando que falar nos anos seguintes e así en 14 de setembro de 1797 os veciños de Cee remiten unha carta ó apoderado do arcediago de Trastamara, D. Pedro Vicente Rosende, na que amosan a súa preocupación polo estado deplorable da igrexa parroquial ó tempo que piden a súa colaboración no 50% do custe das obras (pretenden ampliala e facela de nova planta) correndo coa outra metade do importe D. Manuel de las Riveras, D. Pablo Pérez Canosa, D. Joaquín Basante e algún otro vecino pudiente. Nun primeiro momento, o arcediago evita un compromiso firme pero aínda así solicita informes para coñecer a situación e así en 7 de decembro dese ano recibe a confirmación de man do cura de Duio: “…el artesonado o techo del cuerpo de la Ygla. padece ruína, a excepcion de que las paredes estan subsistentes y que el animo de los vecinos es que se de mas ensanche a la Ygla y hallo que es indispensable…que un maestro facultatibo pase al reconocimiento de dicha Ygla, y regule lo que tendra de coste, haciendose de boveda, o poniendole nuevo techo”… O arcediago, D. Patricio Martínez de Bustos, pregunta sí habería máis persoas que puidesen contribuír sendo a resposta do seu administrador negativa xa que o produto dos décimos é cobrado enteiramente polo propio arcediago. Nese mesmo ano tamén tivo lugar un pleito entre os veciños e o arcediago polo pago das rentas xa que os veciños pretendían pagala en valores e non en especie como estaba estipulado nos foros.
Estes novos datos non fan máis que confirmar o exposto ata o de agora dentro do contexto de crise finisecular do que non se salva nin siquera a institución máis poderosa da época como era a propia Igrexa.

Finalmente, a reforma da igrexa parroquial non tería lugar, ó marxe dos pequenos arranxos que se soían facer cada certo tempo. Este feito axuda a explicar o estado ruinoso no que quedou a igrexa tralo incendio realizado polas tropas francesas en abril de 1809.

  • Víctor Castiñeira (vmcastineira[arroba]quepasanacosta.gal).

 


Novas relacionadas

As terras fisterráns na época de Fernando Blanco: do Antigo Réxime ós tempos contemporáneos

A gran crise europea

Especial Guerra da Independencia

As terras fisterrás no século XVIII

A Baixa Idade Media na Costa da Morte: As orixes das terras de Nemancos

As parroquias do concello de Cee: notas sobre a a súa poboación

Que pasou na Costa na época moderna

A Asistencia hospitalaria na Galicia do século XVI

Que pasou na Costa

Elección Histórica da Costa da Morte

Especial Bicentenario de Víctor Castiñeira en La Voz de Galicia

Fonte

comentarios