Pensar en tempos de ruído

Patricia Vaquero

03 de xuño de 2026 (14:14 h.)

Hai tempos nos que unha sente que o mundo vai demasiado rápido para poder entendelo de verdade.

Vivimos rodeadas de información, de opinións, de titulares, de mensaxes que compiten por capturar a nosa atención en cuestión de segundos. E, con todo, cada vez parece máis difícil facer algo tan simple —e tan necesario— como parar. Parar e pensar. Parar e preguntarnos que está pasando realmente.

Quizais ese sexa un dos grandes síntomas do noso tempo: estamos máis conectadas ca nunca, pero moitas veces vivimos máis reaccionando ca comprendendo. Reaccionamos ás noticias, aos conflitos, ás polémicas, aos vídeos virais, ás declaracións que buscan escándalo. Reaccionamos antes de mirar, antes de analizar, antes de tratar de entender a complexidade do que temos diante.

E nun mundo así, facerse preguntas convértese case nun acto de resistencia.

Preguntas incómodas. Preguntas que non dan respostas inmediatas. Preguntas que non caben nun titular nin se resolven cunha frase contundente. Preguntas que obrigan a mirar un pouco máis fondo, aínda que iso nos incomode.

Porque hai algo que resulta difícil de ignorar: mentres determinados dereitos, liberdades e linguaxes parecían avanzar, tamén medraron con forza novas formas de misoxinia, de odio e de resentimento. E iso obríganos a parar e mirar de fronte o que está pasando.

Por que o feminismo segue sendo tan incómodo para tanta xente? Que é o que verdadeiramente ameaza? Que revela esa incomodidade sobre o poder e sobre a maneira en que durante séculos se exerceu ese poder? Por que cada avance en igualdade parece provocar tamén unha reacción? E por que hai quen sente que a perda de privilexios é, en realidade, unha perda de orde no mundo?

Non creo que estas preguntas teña unha resposta sinxela. Pero tampouco creo que debamos deixar de facelas.

Porque o que está en xogo non é só o feminismo. Quizá o que está en xogo é unha transformación moito máis profunda da maneira en que entendemos as relacións, os coidados, os desexos, as identidades e os privilexios.

Tamén está a pasar algo moi visible cos homes e coas masculinidades. Fálase moito dunha crise masculina, pero quizais a pregunta non sexa se os homes están en crise, senón que modelo de masculinidade está en crise. Un modelo que xa non pode sosterse igual que antes, que perdeu centralidade, que xa non ocupa o mesmo lugar sen ser cuestionado.

E cando un privilexio deixa de ser invisible, adoita aparecer o malestar.

Pero que pasa cando ese malestar se transforma en odio? Que pasa cando a frustración busca culpables? Que pasa cando o resentimento se converte en identidade? E que tipo de comunidade pode construírse desde a ferida, a comparación e a rabia?

Nese malestar atopan terreo fértil discursos que ofrecen culpables fáciles, explicacións simples e unha identidade construída desde o resentimento. A chamada manosfera, os espazos incel, a radicalización masculina online, a violencia simbólica e dixital, a hostilidade cara ao feminismo, a desconfianza cara ás mulleres, a soidade convertida en rabia... todo iso non aparece da nada. Responde a unha época concreta, a unha forma concreta de vivir e a unha forma tamén concreta de sentir.

Vivimos nun tempo no que o vínculo custa, no que a atención está fragmentada, no que a comparación é constante e no que a vida emocional se desenvolve, cada vez máis, baixo a presión das pantallas. E non podemos analizar isto como se a tecnoloxía fose un simple escenario neutral.

Non o é.

Os algoritmos non só distribúen contidos: tamén organizan emocións, reforzan ideas, amplifican medos e premian a indignación. A polarización converteuse nun produto. A atención, nun negocio. A reacción inmediata, nunha forma de valor. E mentres tanto, a complexidade perde espazo.

Como se sostén unha democracia sen tempo para pensar? Como se constrúe unha convivencia cando todo nos empurra a dividir, simplificar e reaccionar? Como se pode falar de liberdade nun ecosistema que mercantiliza a rabia e capitaliza o medo?

Por iso non podemos entender o presente sen entender a tecnoloxía que habitamos.

Non podemos falar de feminismo sen falar de redes sociais, de violencia dixital, de capital simbólico, de viralidade, de capitalismo cognitivo. Non podemos pensar a misoxinia actual sen observar como circula, se adapta e se fortalece nos espazos dixitais. E non podemos comprender a crise dos vínculos sen mirar o tipo de mundo no que estamos a aprender a querer, a relacionarnos e a sobrevivir emocionalmente.

Hai algo profundamente político nesta maneira de vivir a aceleración, o ruído e a sobreexposición.

Porque cando todo se volve inmediato, tamén se debilita a capacidade de reflexión. Cando todo se simplifica, desaparecen os matices. Cando todo se converte en contido, o pensamento corre o risco de quedar fóra de foco. E, con el, tamén queda fóra de foco a posibilidade de comprender o que sentimos, o que facemos e o que nos está pasando como sociedade.

Quizais por iso teño a sensación de que unha das tarefas máis revolucionarias do noso tempo é crear espazos para pensar.

Espazos para escoitar con calma. Para ler con atención. Para dubidar sen culpa. Para aceptar que non sempre hai respostas rápidas, nin certezas totais, nin solucións simples para problemas complexos. Espazos para volver formular as preguntas que importan, aínda que non resulten cómodas.

Porque tamén é certo que vivimos nunha época de desesperanza. Moitas persoas senten cansazo, frustración, medo, saturación. Outras tentan seguir adiante cunha especie de fe fráxil, pero teimuda, como quen sabe que non pode permitirse renunciar. E quizais aí estea precisamente a forza: non en saber todo, senón en non deixar de buscar sentido.

Non creo que poidamos comprender o noso tempo se seguimos separando os fenómenos coma se non tivesen relación entre si. A reacción antifeminista, a radicalización masculina, a violencia dixital, a crise dos vínculos, o ascenso de discursos autoritarios, o malestar emocional contemporáneo... non son historias illadas. Son expresións distintas dun mesmo clima histórico.

E precisamente por iso, creo que pensar con complexidade tamén é unha forma de esperanza.

Non unha esperanza inxenua, nin simplista, nin decorativa. Senón unha esperanza lúcida. Unha esperanza que non nega o que doe, pero tampouco se rende ante el. Porque comprender é o primeiro paso para non deixar que outros pensen por nós. Unha esperanza que nace de non aceptar respostas fáciles cando a realidade é difícil. Unha esperanza que entende que mirar de fronte non é renderse, senón prepararse mellor para transformar.

Quizais ese sexa o reto.

Volver facernos preguntas incómodas. Volver aprender a pensar. Volver entender que, ás veces, o máis revolucionario non é reaccionar máis rápido, senón mirar con máis profundidade.

Patricia Vaquero. Socióloga, Consultora e Coach especializada en perspectiva de xénero.

Pensar en tempos de ruído

Máis contidos no Podcast Todas Nós

Outros artigos de Patricia Vaquero nas FirmasQPC

Outras novas sobre Patricia Vaquero