Mércores. 19.01.2022
El tiempo

O Modesto Patrimonio: Os muíños fariñeiros en Dumbría

Muíño da Xerpe-Bustelo
Muíño da Xerpe de Bustelo
O Modesto Patrimonio: Os muíños fariñeiros en Dumbría

Un dos patrimonios arquitectónicos máis importantes e que tanto apreciaban os nosos antepasados labregos estase perdendo, esquecido e agochado entre silvas e maleza na beira dos ríos da nosa comarca. As novas xeracións non se preocupan de recordalos e aos nosos maiores levarán esta sabiduría como son os nomes das pezas que o compoñen, a localización xeográfica da paraxe, e todo desaparecerá para sempre enterrado no cemiterio.

O autor deste artigo fixo, sobre a década do ano 2000, un inventario dos muíños fariñeiros, tras recorrer todos os ríos e regatos das cuncas do concello de Dumbría sacando a seguinte conclusión, por parroquias son: en Berdeogas : 30; en Buxantes: 52; en Dumbría: 50; no Ézaro: 33; en Olveira: 34; en Olveiroa: 20; en Salgueiros: 20.

Interior do moíño

En total 239, dos que 9 aínda se poderían considerar en activos. Hoxe imos falar do Muíño da Xerpe situado no río de Bustelo, que está acompañado polos muíños de Piñeiros, da Senra, de Bustelo, do Cerván, da Prata, da Represa, Pozo Encantado, O Cernado, O Currás, e o situado na paraxe dos muíños que desapareceo hai anos por unha inchenta na confluencia co río Castro.

Esta máquina rústica vén de moi antigo, básicamente formada por dúas pezas de pedra: o “” que facía de base sobre ela xiraba outra peza chamada “capa”, unida por unha peza metálica coñecida como “segurella”. Nos comenzos, esta capa xirábase a man e ao longo dos séculos foise perfeccionando facéndoa xirar coa augas dos ríos. Tódalas pezas que compoñían esta máquina, feitas manualmente con materiales normais, tiñan nome. O máis destacado era o apoio do eixe vertical de xiro, sostido sobre un seixo coñecido como “ovo” que xiraba sobre outro coñecido como “pía” e lubrificado coa auga. Desta maneira apenas se desgastaba nin se oxidaba. Todo este mecanismo estaba apoiado sobre unha viga de madeira movible que se podía subir ou baixar desde o interior do muño a base dunha pequena palanca pousada sobre unha cuña coñecida como “trepia”, regulando desta maneira o grosor da fariña. Xa quedan poucos activos para poder contemplar estos mecanismos. Dos muíños inventariados, hoxe imos falar do Muíño da Xerpe de Bustelo.

As buxas de distinto diámetroA Transadeira_Pia-Ovo

Muíño da Xerpe.-
É un muíño moi antigo, inventariado no ano 1753 no Catastro do Marqués da Ensenada a nombre de Tomás López. Está situado na marxe dereita do río de Bustelo (coordenadas UTM; X = 487312; Y = 4762295) alimentado mediante unha canle coa a auga dos ríos que pasan polos lugares da Senra e A Xerpe. É de mampostería, cuberto con tella a unha caída e coa porta de entrada cara ao leste. No pé dun lateral da porta ten grabado unha cruz e máis a letra M con outras ilexibles.

Ten un pousa-sacos na porta e dentro, nunha esquina, aprécianse os restos dunha pequena lareira cunha saída de fume ao exterior por debaixo da tella. Naqueles tempos era costume, nalgúns muíños veciñais, facer unha lareira dentro mentras se esperaba o turno e facíanse ou preparar uns “follados” para compartir cos veciños de molenda. Este muíño está a uns 350 metros ao norte do lugar de Bustelo. Tamén había costume de grabar unha ou varias cruces no lateral da porta ou a data de construcción sobre o dintel. Os máis antigos case sempre cubrían o tellado con lousas de pedra.

5.- M. da Xerpe-Bustelo

OUTROS ARTIGOS NO "MODESTO PATRIMONIO"

Patrimonio Pindexo

comentarios