A devoción a Santa Apolonia en Castro

patrimonio eclesiástico

foto da actual talla da Santa Polonia en Castro-Coristanco 1 — Foto da actual talla da Santa Polonia en Castro, Coristanco

00:43 10/01/26

Cada 9 de febreiro, son moitos os devotos que acoden á parroquia de Santa Baia de Castro, en Coristanco, para venerar á mártir Santa Apolonia, unha santa que viviu entre os séculos II e III na cidade de Alexandría (Exipto). A súa biografía foi recollida polo bispo desa urbe, Dionisio, que relatou nunha carta dirixida ao bispo de Antioquía os tormentos aos que foran sometidos parte dos seus fregueses, entre eles Apolonia, que desempeñaba o cargo de “parthenos presbytis”, unha catequista-diaconisa de certa idade, que axudaba aos pobres e ensinaba os preceptos da Fe. Nun momento dado, os alexandrinos levantáronse contra os cristiáns por non adorar os seus ídolos, inflixíndolles castigos totalmente inhumanos: a un cristián chamado Metras introducíronlle uns cravos polos ollos; a unha señora por nome Quinta, arrastrárona e lapidárona; a Apolonia, a nosa protagonista, mediante unha serie de golpes arrancáronlle os dentes e queimárona viva ás portas da cidade. Deste xeito, ao sufrir este martirio, Santa Apolonia é invocada ante os males dos dentes e da boca, portando como atributo a palma martirial e unhas tenaces.

Son moi puntuais as parroquias que teñen unha imaxe desta santa na comarca de Bergantiños. Existe unha, retirada do culto, na freguesía de Cabovilaño, na súa sacristía; sen embargo, na parroquia de Castro recibe culto e conta con festa propia. Esta devoción asentouse nesta igrexa coristanquesa en 1737, cando María Nogueira, muller de Esteban Rodríguez, acode ao notario Juan Varela para fundar unha capelanía na honra desta santa. Da súa antiga efixie nada sabemos. No século XIX, cara o ano 1860, o capelán Arturo Montes adquiriu unha nova, obra do escultor compostelán Bernardino López Quintáns; a talla segue os modelos e pautas de Francisco Rodeiro: cintura abombada, arco ciliar amplo, boca pequena... A imaxe foi restaurada por Eirís García cara o ano 2013; na anterior base, totalmente deteriorada, podíase ler que a imaxe era propiedade do capelán don Arturo Montes. No ano 1864, estando en visita pastoral por estas terras o cardeal-arcebispo de Santiago, concedeu unha indulxencia a cantos acudisen a esta santa, relatada nunha táboa situada sobre a súa representación, que di así: “El Eminentísimo señor don Miguel García Cuesta, Cardenal y Arzobispo de esta diócesis, concedió cien días de indulgencia a todas las personas de uno y otro sexo que devotamente rezaren el Padrenuestro u otra oración aprobada por la Iglesia delante de la imagen de Santa Apolonia, que se venera en la iglesia parroquial de Santa Eulalia de Castro, siendo de esta capilla en propiedad capellán don Arturo Montes. Año de 1864”.