Igrexas e ermitáns na zona de Bergantiños
Se acudimos ao dicionario da Real Academia Galega, na entrada correspondente á voz «ermitán», defínese este termo como «persoa que vive en soidade e de maneira austera, dedicada á oración». Esta definición remite, pois, a unha concepción esencialmente ascética e contemplativa da figura do ermitán. Porén, a análise da documentación histórica das nosas freguesías revela unha realidade máis complexa e matizada. Na Idade Moderna, a referencia a un ermitán non implicaba necesariamente a adopción dunha vida penitencial estritamente vinculada á experiencia eremítica tradicional nin a unha práctica permanente de retiro espiritual nunha ermida. Pola contra, o termo designaba con frecuencia un cargo desempeñado por un leigo, ao que se lle encomendaban funcións concretas relacionadas co coidado do culto, o mantemento do espazo sacro e a recadación de esmolas destinadas ao seu sostemento. Así mesmo, este oficio comportaba o dereito de uso dunha vivenda situada nas inmediacións do recinto relixioso. Neste sentido, a figura do ermitán achégase máis á dun sancristán ou encargado do servizo da ermida que á imaxe idealizada do asceta retirado do mundo. Na zona de Bergantiños, existían ermitáns nas capelas de Centiña, na de San Roque de Traba, na de San Paio de Entrecruces, etc. Por exemplo, o primeiro ermitán de Traba foi nomeado o 1 de outubro de 1694, aparecendo recollido nun protocolo do notario Rodrigo de Andrade Riobóo. Do mesmo xeito, os veciños de Cereo, reunidos en cabido público o 25 de marzo de 1729, determinaron reelixir un para o seu templo parroquial, dadas as funcións que había; as liñas expostas a continuación aparecen nos protocolos notariais de Pedro Rodríguez Villanueva, nos folios 19 recto e verso.
Vexamos un fragmento: «Que siempre ha habido en dicha iglesia y parroquia de Cereo un ermitaño que vivía en una casa que dicha iglesia y su fábrica tiene junto al atrio de ella y este sirve de asistir a ayudar a la misas y oficios divinos y más que se ofrece en dicha iglesia, buscar lumbre, tocar campanas, y ayudar al cura a la administración de los santos sacramentos llevando la cera y respondiéndolo a lo que es necesario por estar la iglesia distante de lugares y no haber junto a ella otra casa más que la que vivía dicho ermitaño que solo en buscar lumbre y agua para las misas que ofrecen por la semana y de quien ayude a ellas es en grave detrimento no habiendo dicho ermitaño, el cual acuerdo le también sirve de rezar el rosario a Nuestra Señora todos los días festivos y más particulares y en tiempo de las cosechas de pedir limosna para Nuestra Señora por las puertas de los naturales y devotos y con la limosna que junta se emplea para los reparos, ornatos y más que se necesita para el culto divino por ser dicha obra y fábrica pobre que no tiene medios, rentas bastantes para ello…».
Outros artigos de Luís Bermúdez sobre patrimonio eclesiástico
- Unha misión xesuíta de 1673 polas parroquias da Costa da Morte
- A accidentada visita pastoral de Coristanco do ano 1879
- A imaxe de San Amaro de Bértoa: unha talla rebautizada
- Santa Eufemia en Bergantiños: unha devoción chegada das terras de Trazo
- Santos catacumbais na Arquidiocese de Santiago: San Fidel de Carril, mártir
- José Carballeira Pérez (1858-1942), benemérito párroco de San Xoán de Carballo
- A devoción a Santa Apolonia en Castro
- Santos catacumbais na Arquidiocese de Santiago: San Vitorio, mártir
- Un crime de novela acontecido en 1895 nunha parroquia de Carballo
- Noventa e cinco anos da imaxe da Virxe Milagrosa en Entrecruces
- Unha nova aldea para unha gran igrexa: a construción dunhas vivendas públicas no entorno da parroquial de Rus en 1789
- Os párrocos de Santa María de Traba e San Martiño de Oca, en Coristanco, dende finais do século XVI
- Un libro de rendas e esmolas da parroquia de Santa Baia de Castro, en Coristanco, do ano 1711
- Un documento inédito redactado en Rus en 1796: o testamento da esposa do artista Ignacio Tiburcio Freire
- Ritos e liturxia popular nos santuarios da zona de Bergantiños
- Santos catacumbais na Arquidiocese de Santiago: San Calisto, mártir
- O incendio do retablo de Noicela en 1906
- A reliquia de Santo Outelo de Goiáns
- Narciso Coello de Portugal (1864-1945), crego de Bértoa
- Unha imaxe peculiar e valiosa: a Virxe de Guadalupe de Oza
- Os párrocos de Bergantiños na visita pastoral de 1817
- A contratación da campá maior de Rus, en Carballo, en 1791
- A cruz parroquial de Verdes, en Coristanco: unha das pezas de prata de máis antigüidade na zona de Bergantiños
- As constitucións de 1771 da confraría de Santa María de Ferreira
- Analizando polo miúdo a custodia de San Pedro de Valenza, en Coristanco
- Setenta anos da chegada de don Cipriano Reiriz de Dios (1902-1983) a Valenza, Coristanco: o crego que fixo progresar o rural.
- A igrexa de Santa Baia de Castro, en Coristanco, a través da visita pastoral de 1817
- A igrexa de Santa Baia de Castro, en Coristanco, a través das visitas pastorais dos séculos XVII e XVIII
- Milagres da Virxe de Pastoriza nas comarcas de Bergantiños e Soneira
- Santos e marcos: a discusión entre san Xián e santa Baia polo lugar de Lume da Cova
- A pirotecnia e as festas de Bergantiños no pasado
- A supresión e anexión das parroquias de San Xusto e Verdes
- Os toques das campás en Bergantiños e o contrato das campás de Oza, Xaviña e Lemaio
- As capelanías existentes en Bergantiños a mediados do século XVIII
- O preito de Santa Minia de Seavia (1870)
- Algunhas sepulturas históricas nas igrexas da zona de Bergantiños
- Don Nicolás Varela Díaz: un fillo ilustre da comarca de Bergantiños
- A devoción a san Antonio de Padua na parroquia de Agualada
- A Virxe da Saleta de Silván: avogosa e protectora das patacas de Coristanco
- A capela das Salgueiras, en Coristanco: de ermida particular a templo veciñal
- A devoción a san Roque na comarca de Bergantiños