A factura da proximidade

Domingo Guerra
28 de abril de 2026 (07:54 h.)

A proximidade é unha das grandes fortalezas do nivel local. Os concellos son a administración máis próxima á cidadanía e a primeira á que se acode cando xorden necesidades, especialmente no ámbito social. Pero esa mesma proximidade, tantas veces presentada como virtude incuestionable, ten tamén unha cara menos visible: implica asumir responsabilidades complexas cunha presión crecente sobre os limitados recursos municipais.

Nos últimos tempos, moitos dos nosos concellos levan soportando un incremento sostido de funcións e servizos que non naceron no ámbito local, pero que acaban recaendo nos seus orzamentos. Esta realidade, particularmente intensa en territorios envellecidos, dispersos e con limitada capacidade financeira, obriga a abrir un debate necesario sobre o equilibrio entre competencias, financiamento e sustentabilidade do sistema público.

O que segue nestas liñas non é unha queixa nin un exercicio retórico, senón unha reflexión sobre un problema estrutural que afecta directamente ao día a día dos nosos concellos e ao futuro da súa capacidade para seguir respondendo, con solvencia e equidade, ás necesidades da veciñanza.

O servizo de axuda no fogar é, nese sentido, especialmente revelador. Trátase dun dereito recoñecido e regulado fóra do ámbito local, pero onde a xestión e unha parte crecente do seu custo recae nos municipios. Isto é así porque o incremento dos custos laborais, o crecemento da demanda asociado ao envellecemento demográfico e a ausencia de mecanismos de compensación financeira configuran unha realidade clara onde o concello asume o risco orzamentario dunha política pública cuxos parámetros non controla. 

A estas alturas, o diagnóstico é suficientemente claro como para prescindir de eufemismos. Mentres o financiamento local non se corresponda coas funcións que efectivamente exercen os concellos, o sistema seguirá descansando sobre o nivel institucional con menor capacidade para soster esa carga.

Por iso, a proximidade non pode seguir actuando como substituto do financiamento nin como xustificación para trasladar riscos. Un Estado social que se apoia de maneira sistemática nos concellos para absorber os seus desequilibrios non pode considerarse ben descentralizado: está mal equilibrado. E ese desequilibrio, por definición, non é sostible.

Chegados a este punto, o problema non é de proximidade nin de compromiso municipal, senón de equilibrio institucional. Cando o nivel de goberno máis próximo é tamén o que menor capacidade ten para soportar riscos crecentes, o sistema non funciona correctamente.

Por iso, o debate non é se os concellos deben estar preto da xente —porque xa o están—, senón canto tempo máis poden seguir asumindo esa proximidade sen respaldo suficiente. Nun territorio coma o noso, onde os concellos sosteñen servizos esenciais para unha poboación cada vez máis envellecida e dispersa, manter este desequilibrio non é só inxusto: é insostible.

  • Domingo Guerra. Economista. Especialista en economía pública e política económica pola USC.

Novas relacionadas

OUTROS ARTIGOS SOBRE ECONOMÍA MUNICIPAL DE DOMINGO GUERRA

Etiquetas
Economía economía municipal